Klasik koşullama örnekleri

"Dört yaşında bir çocuk, her akşam bakıcısıyla birlikte televizyonda yayınlanan bir çizgi filmi izliyor.  Anne ve babasının normal işten çıkış saatleri, tam çizgi filmin bitiş müziği sırasında eve dönecekleri birşekilde.  Her gün çizgi filmin müziğiyle birlikte anne ve babasının dönüşünü gören çocuk, bu müziği nerede, ne zaman duysa neşeyle ellerini çırpmaya başlıyor."

Bu olayda çizgi filmin müziği, bir koşullu uyarıcı olarak anne ve babaya kavuşma koşulsuz uyarıcısıyla tekrar tekrar bir araya gelmiş.  Sonuç olarak, anne ve babaya bir koşulsuz tepki olarak ortaya çıkan duygusal tepki, müziği işittiğinde de koşullu tepki olarak ortaya çıkıyor.

"Lise mezuniyet balomuzda bir şarkı çalmıştı ve bütün arkadaşlar bu şarkıyı bu günlerin bir daha gelmeyeceğini düşünerek üzüntü içinde dinlemiştik.  Yıllar geçti, o şarkıyı her duyduğumda hep o gün aklıma gelir ve duygulanırım."

Bu örnekte de bir müzik bir duygusal durumla eşlenerek benzer duyguları koşullu tepki olarak ortaya çıkarabilir hale gelmiş.  Koşullu uyarıcı, şarkı ve koşulsuz uyarıcı mezuniyet balosunda lise arkadaşlarıyla vedalaşma durumu...  Bu olayın koşulsuz olarak ortaya çıkardığı üzüntü, sonraki yıllarda onunla eşlenen şarkı tarafından ortaya çıkarılmış.

"Komşumuzun çocuğu, benim onu kucaklamamı hiç istemiyordu.  Bir keresinde çocuğu, ağlamasına rağmen kucağıma alıp, evin içerisinde ilgisini çekecek yerleri dolaştırdığımda sustu.  Ben bunu birkaç kere tekrarladıktan sonra artık kendiliğinden kucağıma gelmeye başladı."

Bu örnekte, çocuğun koşulsuz uyarıcı olarak ilgi gösterme ve olumlu duygular koşulsuz tepkilerini sergilediği yerler ve nesneler, bir koşullu uyarıcı olarak anlatan kişi ile eşlenmiş.  Bu eşlemenin sonucu olarak, çocuk bu kişiye koşullanmış olumlu duygularla yaklaşıyor.  Artık bu kişinin kucağı korktuğu değil, bulunmaktan memnun olduğu bir yer.

"Sabahları zamanında uyanıp işe yetişmek için saat kuran bir kişi bir süre sonra saat çalmasa da aynı saatte uyanmaya başlayacaktır."

Bu durumda saatin çalışı bir koşulsuz uyarıcı ve kişinin uyanması koşulsuz tepkidir.  Saatin çalışı, bir koşullu uyarıcı olarak saatin çaldığı zamanla tekrar tekrar eşlendiği için, bu kişi sabahın o saatinde bir koşullu tepki olarak uyanmaya başlar.

Edimsel koşullama örnekleri

"Odasını her zaman dağınık bırakan bir çocuğun annesi ne zaman odasına temizlik yapmak için girse, radyosunu yüksek sesle açıp onun hiç hoşlanmadığı bir türden müzik eşliğinde temizliğe başlıyor.  Çocuk, odayı kendisi de temizlemeye başlarsa anne müziği kapatıp odadan çıkıyor.  Bir süre sonra, çocuk bu müziği ne zaman duysa odasını kendiliğinden toplar oluyur."

Bu örnekte odayı toplama edimsel tepkisi, hoşlanılmayan müziğin kesilmesi ile olumsuz olarak pekiştirilmiş oluyor.  Böylece bu tepki giderek daha güçlü şekilde yerleşiyor.  Ev, anne, oda, söz konusu müzik, çevresel uyarıcılar olarak olayın unsurları arasında.

"Bir sokak kedisi aç olduğu bir zamanda yanından geçtiği bir çöplükte bir parça ekmek buluyor.  Daha sonra da aynı çöplüğün yakınında çeşitli kereler ekmek bularak, sık sık yiyecek aramak için bu çöplüğün yakınlarına gelir oluyor."

Bu olayda söz konusu çöplüğe gitmek tepkisi yiyecek bulmak ile pekiştirilmiş.  Sokaklar, sokaktaki insanlar ve diğer hayvanların yanında, kedinin açlık durumu da çevresel uyarıcılar arasında sayılabilir.

"Bir baba, okuldan eve çok geç gelmek alışkanlığındaki oğlunun eve dönüş saatlerini gözleyerek, okuldan gecikmeden döndüğü her üç akşamın ardından ona bir bilgisayar oyunu, bir VCD gibi bir hediye veriyor.  Zaman içinde çocuğun okuldan dönüş saatleri daha erken ve düzenli bir hale geliyor."

Okuldan gecikmeden eve dönme davranışı küçük hediyelerle pekiştirilmiş.  Bu durumda sabit oranlı bir tarifenin kullanıldığı da söylenebilir.  Okul çıkışı, okul arkadaşları, eve dönüşteki ulaşım araçları gibi çevresel uyarıcılar olması mümkün.

"Telefonumu yeni aldığımda ses ayarlarını nasıl yapacağımı bilmiyordum.  Bu amaçla telefonun farklı menülerine girerek bir kaç kere telefonumun ayarlarını bozduktan sonra rastlantı ile karşılaştığım uygulamalar istediğim ayarları gerçekleştirdi.  Daha sonra yeni ses ayarları yapmam gerektiğinde gerekli menü seçeneklerini daha kolay buldum."

Telefonun ses ayarlarını yapmak için basılması gereken tuşlara basmak edimsel tepki ve istediğimiz işi yapan menülerle karşılaşmak ve istediğimiz değişikliklerin gerçekleşmesi bunun pekiştireci olarak görülebilir.  Aynı zamanda, telefon ayarlarının istenmeyen şekillerde değişmesi de amacımıza uygun olmayan tuşlara basmayı cezalandıran olaylardır.  Tepkilerin seçici olarak pekiştirilmesi ve cezalandırılması telefonun görüntüsü ve tuşlara basmanın yol açtığı dokunsal duyumlar çerçevesinde gerçekleşmiştir.